Şirketler ve Ticaret Hukuku | Kurumsal Uyum
Anonim Şirketlerde Avukat Bulundurma Zorunluluğu ve Yaptırımı
“Anonim şirket avukat tutmak zorunda mı?” sorusu, özellikle sermayesi yüksek şirketlerde doğrudan idari para cezası riski doğurduğu için kritik bir uyum başlığıdır. Zorunluluk tüm A.Ş.’ler için değil; kanunda tanımlanan ölçütleri sağlayan şirketler için geçerlidir.
Hukuki Dayanak: Avukatlık Kanunu m.35
Anonim şirketlerde avukat bulundurma yükümlülüğü, Türk Ticaret Kanunu’ndan değil; 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesinden kaynaklanır. Düzenleme, 2008 değişikliğiyle açık şekilde zorunluluk ve yaptırımı birlikte ortaya koymuştur.
Kritik cümle (özet)
- Belirli sermaye eşiğini aşan anonim şirketler sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır.
- Yükümlülüğe uyulmaması halinde her ay için idari para cezası uygulanır.
Hangi Anonim Şirketler Kapsamda?
Zorunluluk, “tüm anonim şirketler” için genel bir kural değildir. Avukatlık Kanunu m.35/3’te, ölçüt esas sermaye üzerinden kurulmuştur: Türk Ticaret Kanunu’nda öngörülen asgari esas sermaye miktarının beş katı veya daha fazlasına sahip anonim şirketler bu yükümlülük kapsamına girer.
Not: Avukatlık Kanunu metninde “TTK m.272” atfı görülür; bu madde numarası uygulamada “mülga” hale gelmiş olup, asgari sermaye düzenlemesi güncel sistematikte farklı madde numarasıyla (TTK m.332) takip edilmektedir.
Avukat Bulundurmamanın Yaptırımı
Yükümlülüğe aykırılık halinde yaptırım nettir: sözleşmeli avukat tayin etmeyen kuruluşlara, her ay için “iki aylık brüt asgari ücret” tutarında idari para cezası uygulanır. Ceza, yükümlülüğün ihlal edildiği her ay bakımından ayrı ayrı doğar.
Yetkili merci
Uygulamada süreç; tespit, bildirim/uyarı ve devam eden ihlallerde idari para cezası aşamalarına evrilebilir. Kanun metninde yaptırımın “Cumhuriyet savcısı” tarafından uygulanacağı düzenlenmiştir.
Anayasa Mahkemesi Kararı
Avukatlık Kanunu m.35 kapsamında getirilen yükümlülük, geçmişte tartışma konusu yapılmış; ancak Anayasa Mahkemesi, 30.06.2011 tarihli kararında düzenlemenin anayasaya uygun olduğuna hükmetmiştir. Bu karar, “zorluluk var mı yok mu?” tartışmasını pratikte büyük ölçüde bitirmiştir.
Uygulamada Denetim ve Risk
Yükümlülük uzun süre “kağıt üzerinde kalıyor” algısıyla ihmal edilebilse de, baroların dönemsel denetimleri ve bildirimleri ile konu yeniden gündeme gelebilmektedir. Sermaye eşiğini aşan anonim şirketler açısından bu başlık, ertelenebilir bir tercih değil; doğrudan mali risk üreten bir uyum maddesidir.
Sonuç ve Pratik Öneri
Şirketinizin esas sermayesi, ilgili sermaye eşiğini aşıyorsa sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğü doğar. Bu nedenle doğru yaklaşım; sermaye durumunun netleştirilmesi, sözleşme modelinin (bordrolu/sözleşmeli) seçilmesi ve yükümlülüğün kesintisiz şekilde yürütülmesidir.
Sık Sorulan Sorular
Tüm anonim şirketler zorunda mı?
Hayır. Zorunluluk, kanunda belirlenen sermaye eşiğini sağlayan anonim şirketler için geçerlidir.
Ceza tek seferlik mi?
Hayır. Yükümlülüğe uyulmayan her ay için idari para cezası doğar.
Sözleşmeli avukat nasıl olur?
Şirket ile avukat arasında düzenli hizmeti öngören bir sözleşme yapılması ve yükümlülüğün sürekliliğinin sağlanması esastır.
Sermaye eşiği nasıl belirlenir?
Ölçüt “aktif/ciro” değil, tescilli esas sermaye üzerinden değerlendirilir.