Aile Hukuku | Mal Rejimi Sözleşmesi | TMK m.203-205
Evlilik Sözleşmesi Nasıl Yapılır? Mal Rejimi Sözleşmesi Rehberi
Türkiye’de “evlilik sözleşmesi” denince çoğunlukla kastedilen mal rejimi sözleşmesidir. Bu sözleşme; eşlerin (veya evlenecek kişilerin) evlilik süresince ve evlilik sona erdiğinde malların yönetimi ve paylaşımı bakımından hangi mal rejimine tabi olacaklarını belirler. Kritik konu “imza” değil; metnin hukuken çalışmasıdır.
Evlilik Sözleşmesi Ne Düzenler?
Mal rejimi sözleşmesi, iki temel soruya net cevap verir:
- Evlilik devam ederken: Malların yönetimi nasıl olacak, hangi mal kime ait sayılacak?
- Evlilik sona erdiğinde: Boşanma/ölüm halinde mal tasfiyesi hangi rejime göre yapılacak?
Not: Eşler bir seçim yapmazsa, kanunda öngörülen yasal mal rejimi uygulanır. Uygulamada bu başlık, özellikle boşanma halinde mal paylaşımı açısından kritik sonuç doğurur.
Kanuni Dayanak
TMK m.203
Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir. Taraflar, kanundaki sınırlar içinde rejimi seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir.
TMK m.204
Sözleşmeyi ayırt etme gücü olanlar yapabilir. Küçük/kısıtlı kişiler için yasal temsilci rızası gerekir.
TMK m.205
Mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Ayrıca evlenme başvurusu sırasında yazılı bildirimle de rejim seçimi yapılabilir.
Nasıl Yapılır? (Noter / Evlendirme Başvurusu)
İki yol var: (1) Noterde sözleşme yapmak, (2) Evlendirme başvurusu sırasında mal rejimi seçimini yazılı beyan etmek. “Detaylı özel anlaşma” gerekiyorsa pratikte adres noterdir.
A) Noterde mal rejimi sözleşmesi
- Düzenleme şeklinde: Metni noter hazırlar, resmi senet olarak düzenler.
- Onaylama şeklinde: Taraflar metni getirir, noter imzaları/onayı yapar.
B) Evlenme başvurusu sırasında yazılı beyan
Evlendirme başvurusu sırasında hangi mal rejiminin seçildiği yazılı olarak bildirilebilir. Uygulamada, evlendirme memurluğu “yasadaki seçeneklerin dışına çıkan” özel maddeleri kabul etmez; böyle bir ihtiyaç varsa notere gidilir.
Kimler Yapabilir? (Ehliyet)
- Ayırt etme gücü olanlar sözleşme yapabilir.
- Küçük/kısıtlı kişiler için yasal temsilci rızası gerekir.
Ne Zaman Yapılır? (Evlenmeden Önce / Sonra)
Kanun açık: Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce de evlendikten sonra da yapılabilir. Ancak sözleşmenin hangi tarihten itibaren hüküm doğuracağı başlığı teknik bir mayın tarlasıdır. Özellikle “geriye etkili” ifadeler, ileride ciddi uyuşmazlık çıkarabilir. Uygulamada çoğu metin, imza tarihinden itibaren veya evlenme tarihiyle uyumlu şekilde kurgulanır.
Sözleşmeye Ne Yazılır? Riskli Alanlar
Genelde yazılan başlıklar
- Seçilen mal rejimi (örn. mal ayrılığı)
- Yürürlük tarihi
- Taraf kimlik bilgileri
- Noter düzenleme/onay bilgileri
Riskli/özel dosya alanları
Şirket hisseleri, yüksek malvarlığı, miras kalan mallar, önceki evlilikten çocuklar, yurt dışı taşınmazlar gibi konularda metin “tek cümlelik form” değildir. Burada yapılan hata, anlaşmayı korumaz; tam tersine dava üretir.
Yurt Dışı Unsuru Varsa
Eşlerden biri yabancıysa, evlilik yurt dışında kuruluyorsa veya tarafların mutad meskeni farklı ülkelerse, “mal rejimine hangi ülke hukukunun uygulanacağı” ayrıca önem kazanır. 5718 sayılı MÖHUK m.15, belirli şartlarda hukuk seçimine imkân tanır ve bağlama kurallarını düzenler.
Noter sözleşmesinde dil, hukuk seçimi ve taşınmazların bulunduğu ülke gibi unsurlar doğru kurgulanmazsa, “Türkiye’de geçerli sandığınız metin” pratikte çalışmayabilir.
Sık Sorulan Sorular
Evlilik sözleşmesi şart mı?
Şart değil. Yapılmazsa kanundaki yasal mal rejimi uygulanır. “Şart” olmaması, “gereksiz” olduğu anlamına gelmez.
Nikâh günü evlendirme memurluğunda yapılabilir mi?
Evlenme başvurusu sırasında mal rejimi seçimi yazılı beyanla bildirilebilir. Detaylı özel maddeler için noter gerekir.
Evlendikten sonra yapılırsa geriye yürür mü?
Her zaman serbest değildir. Uygulamada çoğu sözleşme imza tarihinden itibaren hüküm doğuracak şekilde düzenlenir; geriye etkili ifadeler risklidir.
Yabancı eş varsa ne değişir?
Hangi ülke hukukunun uygulanacağı, hukuk seçimi ve taşınmazların bulunduğu ülke gibi başlıklar ayrıca ele alınmalıdır.