İş Hukuku | İşçilik Alacakları
Kıdem Tazminatı Tavanı: Genel Tavan, Özel Tavan ve Yargıtay Yaklaşımı
Kıdem tazminatı hesabında “30 günlük ücret” esas alınır; ancak ödenecek tutar, her yıl belirlenen kıdem tazminatı tavanı ile sınırlandırılır. Uygulamada kritik nokta, tavanın hangi tarihe göre uygulanacağı ve bazı durumlarda devreye giren özel tavan düzenlemesidir.
Kıdem Tazminatı Tavanı Nedir?
İşçiye ödenecek kıdem tazminatı, her yıl belirlenen kıdem tazminatı tavanı ile sınırlandırılır. Buna göre kıdem tazminatı hesabında “30 günlük ücret” esas alınsa da, 30 günlük ücret tavanı aşacak şekilde hesaplamaya dahil edilemez.
Genel Tavanın Dayanağı ve Mantığı
Genel tavan; Devlet Memurları Kanunu’na tabi en yüksek devlet memuruna, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek emeklilik ikramiyesi tutarını aşamayacak şekilde kurgulanmıştır. Bu üst sınır uygulamada “genel tavan” olarak anılır.
Pratik sonuç: İşçinin brüt ücreti yüksek olsa dahi, kıdem tazminatı hesabında “yıllık tazminat” belirlenen tavanı geçemez.
Hangi Tarihteki Tavan Uygulanır?
Genel kural: Tavan, iş sözleşmesinin feshedildiği tarihte yürürlükte olan tavan üzerinden uygulanır. Ancak fesih tarihinin belirlenmesi bazı durumlarda farklılaşabilir.
Uygulamada sık görülen üç senaryo
- Sağlık raporu süresi içinde fesih: Fesih, rapor bitim tarihi esas alınarak değerlendirilir; tavan da bu tarihe göre uygulanır.
- İşe iade davası ve işe başlatmama: İşe iade kararı sonrası süresinde başvuruya rağmen işe başlatılmazsa, fesih tarihi işe başlatmama tarihine göre kabul edilir.
- Normal fesih: İş ilişkisinin sona erdiği (fesih bildirimi/sona erme) tarihindeki tavan esas alınır.
Özel Tavan (1475/14-6) Ne Zaman Devreye Girer?
1475 sayılı Kanun’un 14/6 fıkrası, belirli hallerde “özel tavan” öngörür. Buna göre işçinin, yaşlılık veya malullük aylığına hak kazanması ve Emekli Sandığı’na tabi hizmetlerinin bulunması halinde, son kamu kurumu işverenince Emekli Sandığı’na tabi hizmetleri için ödenmesi gereken kıdem tazminatı, ödenmesi gereken emeklilik ikramiyesi tutarını aşamaz.
Özet: “Emekli Sandığı’na tabi memur dönemleri” için, bazı dosyalarda genel tavan yerine özel tavan hesabı gündeme gelir.
Yargıtay uygulamasında, Emekli Sandığı hükümlerine tabi olarak memur sıfatıyla çalışılan dönem için özel tavanın uygulanması gerektiği kabul edilmektedir.
Tavan Kuralı Emredici mi?
Kıdem tazminatı tavanının uygulanmasının zorunlu olup olmadığı tartışılmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu öncesi dönemde, 1475 sayılı Kanun’un 98/D maddesi kapsamında tavanın üstünde ödeme cezai yaptırıma bağlanmıştı; bu hüküm 4857 döneminde yürürlükten kalkmış olsa da, tavanı öngören 1475/14 hükmü yürürlüktedir.
Öğretide; tavanı aşan ödemelerin sebepsiz zenginleşme kapsamında geri istenebileceği, tavanı bertaraf eden sözleşme hükümlerinin geçersiz olabileceği görüşleri yer almaktadır. Yargıtay ise tavan düzenlemesini istikrarlı şekilde emredici nitelikte değerlendirmektedir.
Yargıtay Kararları Ne Diyor?
Mutlak emredicilik vurgusu
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, bozma sözleşmelerinde dahi kıdem tazminatının 1475/14’e göre hesaplanması ve tavanın gözetilmesi gerektiğini; tavanın mutlak emredici nitelikte olduğunu belirtmektedir.
(T.C. Yargıtay 9. HD, E. 2016/4181, K. 2017/1669, T. 13.02.2017)
Özel tavan ve istisnalar
Yargıtay 9. HD’nin detaylı karar çizgisinde; özel tavanın (1475/14-6) uygulanacağı durumlar, sözleşmeyle tavanı aşan düzenlemelerin geçersizliği ve bazı kanuni istisnalar (ör. belirli kurumlarda %20/%30 fazlalı ödeme düzenlemeleri) açıklanmıştır.
(Yargıtay 9. HD, E. 2016/21956, K. 2016/16502, T. 22.09.2016)
Sonuç
Kıdem tazminatı tavanı, yüksek ücretli çalışanlarda tazminat hesabının temel belirleyicisidir. Uyuşmazlıklarda çoğu kez tartışma; fesih tarihinin tespiti, işe iade sonrası fesih tarihinin değişmesi ve Emekli Sandığı hizmetleri yönünden özel tavan uygulanıp uygulanmayacağı noktasında yoğunlaşır. Hesabın doğru yapılması, hak kaybı riskini doğrudan azaltır.
Sık Sorulan Sorular
Tavan hangi ücrete uygulanır?
Kıdem tazminatı hesabındaki “30 günlük ücret” tavanı aşamaz; yıllık kıdem tazminatı tavan ile sınırlanır.
Hangi tarihteki tavan esas alınır?
Kural olarak fesih tarihindeki tavan uygulanır. Rapor süresi/işe iade gibi hallerde fesih tarihi yeniden değerlendirilir.
Özel tavan ne demek?
Emekli Sandığı’na tabi hizmeti olan ve belirli koşulları sağlayan işçiler bakımından, bazı dönemler için emeklilik ikramiyesi sınırına bağlı “özel tavan” gündeme gelir.
Tavanı aşan ödeme geçerli mi?
Yargıtay, tavan kuralını emredici nitelikte değerlendirir; tavanı bertaraf eden sözleşme hükümleri çoğu durumda geçersiz kabul edilir.