İş Hukuku | SGK ve İşçilik Hakları
Primlerin Eksik Gösterilmesi: Haklı Fesih, Şikayet ve Hizmet Tespit Davası
SGK primlerinin düşük ücret üzerinden bildirilmesi, işçinin emeklilik ve sosyal güvenlik haklarında kalıcı kayıp yaratır. Bu durum sadece “idari bir eksiklik” değildir; işçiye haklı nedenle fesih imkanı tanıyabilir ve ayrıca şikayet/denetim ve hizmet tespit davası gibi yolları gündeme getirir.
SGK Prim Bildirimi Nasıl Yapılır?
İşçi işe başladıktan sonra işveren, Sosyal Güvenlik Kurumu’na Sigortalı İşe Giriş Bildirgesi vererek sigorta başlangıcını yapar. İşe giriş bildirgesini takiben işçinin çalışma gün sayısı ve kazancı bildirilir ve primler bu bildirime göre tahakkuk eder.
Uygulamada Sık Sorun: Ücretin Düşük Gösterilmesi
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, işçinin aylık kazancının gerçekte aldığı ücretten düşük bildirilmesidir. İşverenler, prim yükünü azaltmak için işçiyi asgari ücret üzerinden sigortalı göstererek prime esas kazancı düşürebilmektedir.
İşçi Açısından Sonuçları
- Emeklilik aşamasında daha düşük aylık ve hak kaybı
- İşsizlik ödeneği, geçici iş göremezlik gibi haklarda hesaplama kaybı
- İşçilik alacakları ve tazminat hesaplarında ücret ispatı tartışmaları
Bu eksiklik çoğu zaman çalışma hayatı sırasında fark edilmez; ancak emeklilik döneminde sonuçları doğrudan hissedilir.
Haklı Nedenle Fesih Hakkı
İşçinin kazancının düşük gösterilmesi, işçiye haklı nedenle fesih imkanı tanıyabilir. İşçi, sırf bu nedenle iş akdini haklı nedene dayanarak feshedebilir ve şartları varsa tazminat haklarından yararlanabilir. Bu yol, primleri hiç yatırılmayan veya eksik yatırılan işçilerin uygulamada başvurduğu ilk seçeneklerden biridir.
SGK’ya Şikayet ve Denetim Süreci
İşverenin, işçinin gerçek ücreti üzerinden prim yatırma yükümlülüğüne aykırı davranması halinde, işçi işvereni şikayet edebilir. Şikayet üzerine SGK denetim birimleri işyerinde inceleme başlatabilir.
Denetim sonucunda işverenin idari para cezası ve prim farkları ile karşılaşması mümkündür.
Hizmet Tespit Davası
Primleri eksik ödenen işçinin izleyebileceği bir diğer hukuki yol hizmet tespit davasıdır. Bu davanın amacı, SGK primleri eksik ödenen veya hiç ödenmeyen işçinin kayıtlarının düzeltilmesini sağlamaktır.
Davada temel mantık
- Dava, çoğunlukla işveren ve SGK aleyhine birlikte açılır (hasım gösterilir).
- Gerçek ücretin/çalışmanın ispatı ile eksik bildirimin düzeltilmesi hedeflenir.
- Sonuç olarak işçinin prime esas kazancı ve prim günleri gerçeğe uygun hale getirilir.
Sonuç
Primlerin eksik gösterilmesi; emeklilik dahil birçok sosyal güvenlik hakkını doğrudan etkiler. İşçinin elindeki temel araçlar; haklı fesih, SGK’ya şikayet ve hizmet tespit davasıdır. Somut olayın özelliklerine göre doğru yolun seçilmesi, hak kaybını azaltan en kritik adımdır.
Sık Sorulan Sorular
Ücretim asgari gösteriliyorsa ne olur?
Prime esas kazanç düşer; bu da emeklilik ve birçok sosyal güvenlik hesabında kayıp yaratır.
Bu durum haklı fesih sebebi mi?
Somut olaya göre haklı nedenle fesih hakkı gündeme gelebilir; işçi koşulları varsa tazminat haklarını talep edebilir.
SGK’ya şikayet edince ne olur?
SGK denetim başlatabilir; eksik bildirim tespit edilirse işveren idari para cezası ve prim farklarıyla karşılaşabilir.
Hizmet tespit davası ne sağlar?
Eksik bildirimin düzeltilmesini; prim günleri ve prime esas kazancın gerçeğe uygun şekilde tespitini hedefler.