Aile Hukuku | Velayet Davaları
Velayet Hakkı Nedir? Boşanmada Velayet Nasıl Belirlenir?
Velayet, çocuğun kişi ve malvarlığına ilişkin bakım, koruma ve temsil yetkilerini kapsayan bir kurumdur. Boşanma davalarında velayet tartışmasının tek ölçütü çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme, tarafların taleplerinden önce çocuğun gelişimi ve güvenliği açısından en uygun düzeni kurar.
Velayet Hakkının Tanımı
Velayet hakkı; anne ve babanın, kural olarak ergin olmayan çocukların, istisnai olarak da kısıtlıların bakım ve korunmasını sağlamak amacıyla onların kişi ve malları üzerinde sahip oldukları görev, yetki ve hakların bütünüdür. Medeni Kanun m.335’e göre ergin olmayan çocuk anne ve babasının velayeti altındadır.
Evlilik Durumuna Göre Velayet
- Anne ve baba evliyse: Doğumla birlikte velayet kural olarak birlikte kullanılır.
- Evlilik yoksa: Doğumla birlikte velayet kural olarak anneye aittir.
- Eşlerden biri vefat ederse: Sağ kalan eş velayeti tek başına kullanır.
- Boşanma halinde: Velayet, mahkeme kararıyla taraflardan birine bırakılır.
Velayet, çocuğun ergin olacağı tarihe kadar devam eder ve velayetin kullanılmasında esas amaç, çocuğun menfaatinin korunmasıdır.
Boşanmada Velayet Nasıl Belirlenir?
Boşanma davasının en çekişmeli bölümlerinden biri, velayetin kimde kalacağıdır. Mahkeme, tarafların taleplerinden bağımsız olarak, çocuğun gelişimi için en uygun düzenlemeyi kurmak zorundadır. Velayet, boşanma davası sırasında karara bağlanabileceği gibi, boşanma sonrasında ayrı bir dava konusu da olabilir.
Mahkemenin Dikkate Aldığı Kriterler
Üstün yarar
Tek ana ölçüt çocuğun üstün yararıdır; karar “taraf talebi” ile değil “çocuk yararı” ile kurulur.
Bakım ve güvenlik
Çocuğun yaşam sağlığı, güvenliği ve istikrarı (barınma, bakım kapasitesi, riskler) değerlendirilir.
Sosyal çevre
Çocuğun okul düzeni, çevresi, sosyal ilişkileri ve günlük hayat rutini dikkate alınır.
Duygusal bağ
Anne-baba ile kurulan duygusal bağ, iletişim ve çocuğun psikolojik gelişimi önemsenir.
Her dosya kendi içinde farklıdır; hakim, maddi imkanların yanı sıra manevi koşulları, çocukla ebeveyn ilişkisini, sosyal yaşantıyı, çevreyi, eğitimi ve psikolojiyi birlikte değerlendirir. Bu nedenle velayet davalarında hakimin vicdani kanaati belirleyici bir ağırlığa sahiptir.
Yaş Gruplarına Göre Pratik Yaklaşım
0–3 yaş (bebeklik dönemi)
Uygulamada 0–3 yaş grubunda, istisnai bir risk hali yoksa, çocuğun anne bakım ve şefkatine ihtiyaç duyduğu kabulü öne çıkar. Bu yaş grubunda annenin geliri/yaşam tarzı çoğu dosyada ikincil kalır; temel mesele çocuğun yaşam sağlığını tehlikeye sokan bir durum olup olmadığıdır.
3–7 yaş
Bu grupta da anneye ihtiyaç vurgusu devam eder; ancak çocuk kendini daha iyi ifade edebildiği için velayetin babaya verilmesi ihtimali, 0–3 yaşa kıyasla daha yüksek değerlendirilebilir. Babanın bakım kapasitesinin daha uygun olduğuna kanaat oluşursa velayet babaya bırakılabilir.
Okul çağı
Okul çağına gelindiğinde maddi imkanlar daha görünür hale gelir; çocuğun eğitim koşulları, düzeni ve istikrarı önem taşır. Buna rağmen karar sadece maddi kriterlerle kurulmaz; duygusal gelişim ve bağlar birlikte değerlendirilir.
Çocuğun Görüşü Ne Zaman Alınır?
Uygulamada 12 yaşını tamamlamış çocukların velayet konusundaki görüşleri alınmaktadır. Hakim, çocuğun görüşünü almakla birlikte, bu görüşe mutlak olarak bağlı değildir. Çocuğun görüşüne aykırı karar verilirse, hakim bunun gerekçesini somut şekilde açıklamak ve hangi menfaatin korunduğunu ortaya koymak durumundadır.
Sonuç
Velayet uyuşmazlıklarında standart bir “kazanan formül” yoktur. Mahkeme, her dosyada çocuğun fiziksel güvenliğini, psikolojik gelişimini, eğitim düzenini ve yaşam istikrarını birlikte değerlendirir. Bu nedenle velayet davalarında doğru strateji; delilleri ve sosyal inceleme sürecini, çocuğun üstün yararı ekseninde, somut ve tutarlı bir çerçevede sunmaktır.
Sık Sorulan Sorular
Velayet kime verilir?
Mahkeme, tarafların taleplerinden önce çocuğun üstün yararına göre karar verir; tek belirleyici ölçüt budur.
0–3 yaşta velayet nasıl olur?
Uygulamada 0–3 yaşta anne bakım ihtiyacı vurgusu güçlüdür; ancak çocuğun güvenliğini tehlikeye sokan durumlarda farklı karar verilebilir.
Çocuğun görüşü bağlayıcı mı?
Hayır. Hakim görüşü alır; fakat çocuk yararı gerektiriyorsa farklı karar verebilir ve bunu gerekçelendirmelidir.
Velayet sonradan değişir mi?
Somut olayın şartları değişirse, boşanma sonrasında da velayet değişikliği davası gündeme gelebilir.