İş Hukuku | Ayrımcılık ve Tazminat
Hamilelik Nedeniyle İşten Çıkarma: Ayrımcılık Tazminatı ve İspat
Hamilelik gerekçesiyle işten çıkarma, iş ilişkisinde eşit davranma borcunun ağır ihlallerinden biridir. Bu tür fesihlerde işçi, şartları oluştuğunda 4857 sayılı İş Kanunu m.5 kapsamında ayrımcılık tazminatı talep edebilir. Kritik başlık; olayın ispatı ve işverenin “objektif sebep” savunmasını destekleyip destekleyememesidir.
Emsal Nitelikte Olay: Yargıtay 9. HD Yaklaşımı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin kararına konu olayda, iş güvenliği uzmanı olarak çalışan kadın işçi, “uyum ve iletişim sorunları” gibi gerekçelerle işten çıkarılmış; işçi ise fesih nedeninin hamileliği olduğunu ileri sürerek fazla mesai alacaklarının yanında ayrımcılık tazminatı talep etmiştir.
Kararın vurguladığı kritik noktalar
- Eşit davranma borcu, “herkesi aynı yapmak” değil, eşit durumdakilere farklı işlem yapılmasını önlemektir.
- İşçi, ihlali güçlü biçimde gösteren delil ileri sürerse, aksi ispat işverene geçer.
- Somut delillerle hamilelik sonrası fesih bağlantısı kurulmuşsa, ayrımcılık tazminatı şartları oluşur.
Eşit Davranma Borcu ve Ayrımcılık Yasağı
İşverenin ayrım yapma yasağı, işçiler arasında keyfi biçimde ayrım yapılmasını yasaklar. İşK m.5 sistematiğinde eşit davranma borcu, işverenin genel borçları arasında düzenlenmiştir. İşverenin farklı uygulamasını haklı kılacak objektif sebepler varsa, her farklı işlem ayrımcılık sayılmaz. Ancak hamilelik gibi korunan bir sebep nedeniyle doğrudan/dolaylı farklı işlem yapılması açık ihlaldir.
Hukuki Dayanak: Anayasa m.10 ve İşK m.5
Anayasa m.10
Herkes kanun önünde eşittir. Devlet, kadın-erkek eşitliğinin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür.
İş Kanunu m.5
İş ilişkisinde cinsiyet veya gebelik nedeniyle doğrudan/dolaylı farklı işlem yapılamaz.
İspat Yükü Nasıl Dağılıyoruz?
Ayrımcılık tazminatında genel çerçeve şudur: İhlali ispat yükü kural olarak işçidedir. Ancak işçi, ayrımcılık ihtimalini güçlü biçimde gösteren emare/delil ortaya koyduğunda, işverenin “ihlal yok” savunmasını somut verilerle desteklemesi gerekir.
Pratikte kritik deliller: yazışmalar (e-posta/mesaj), performans takdirleri, hamilelik bildirim tarihi, fesih zamanlaması ve fesih gerekçelerinin tutarlılığı.
Ayrımcılık Tazminatı Nedir? Nasıl Hesaplanır?
Ayrımcılık tazminatı, eşit davranma borcunun ihlali halinde işçiye dört aya kadar ücreti tutarında hükmedilebilen bir tazminattır. Bu tazminat, uygulamada sık talep edilmese de doğru kurgulandığında etkili bir hak arama aracıdır.
Hesap mantığı
- Hesap, işçinin çıplak ücreti üzerinden yapılır.
- İkramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardımlar bu tazminat hesabına dahil edilmez.
- Hakim, 4 aya kadar olan tutarı; ayrımcılığın ağırlığı, işçinin konumu ve kıdemi gibi ölçütlerle takdir eder.
Bu nedenle dava açmadan önce “kesin rakam” öngörmek çoğu dosyada mümkün değildir; tutar, somut olayın ağırlığına göre şekillenir.
Sonuç
Hamilelik nedeniyle fesih iddiası bulunan dosyalarda mesele “etik” değil, doğrudan hukuki ispat meselesidir. İşçi, hamilelik bildirimi ile fesih arasındaki bağlantıyı güçlü şekilde ortaya koyarsa, işverenin objektif sebep savunması delille desteklenmedikçe 4857 sayılı Kanun m.5 kapsamında ayrımcılık tazminatı gündeme gelir.
Sık Sorulan Sorular
Ayrımcılık tazminatı kaç aylık ücret?
İşK m.5 kapsamında, dört aya kadar çıplak ücret tutarında tazminata hükmedilebilir.
İspat tamamen işçide mi?
İşçi ihlali güçlü şekilde gösteren delil sunarsa, ihlalin olmadığını ispat yükü işverene geçebilir.
Prim/ikramiye bu tazminata dahil mi?
Hayır. Ayrımcılık tazminatı, işçinin çıplak ücreti üzerinden hesaplanır; ücret ekleri dahil edilmez.
İşe iade ile birlikte istenebilir mi?
Somut olaya ve taleplerin kurgusuna göre birlikte gündeme gelebilir; strateji dosya verilerine göre belirlenmelidir.